Firma rodzinna. Opowieści polskich przedsiębiorców

Drugi tom historii firm rodzinnych opowiadanych przez beneficjentów projektów FR1 i FR2. Premiera książki miała miejsce 9 grudnia 2015 roku podczas konferencji PARP, podsumowującej projekt Firmy Rodzinne 2.

Paneliści konferencji

9 grudnia br. odbyła się konferencja zamykająca projekt „Firmy rodzinne 2”. Otwierający konferencję, Bożena Lublińska-Kasprzak, prezes PARP, i prof. Andrzej J. Blikle, prezes IFR, podkreślili, że wielkim osiągnięciem obu projektów było zbudowanie środowiska firm rodzinnych – sieci wzajemnie wspierających się i współpracujących ze sobą firm.

Pigułka wiedzy – Firma rodzinna formalnie

Odpowiedzialność za długi męża lub żony wynika z definicji wspólności małżeńskiej, ale też z ordynacji podatkowej,
w tym z przepisów o odpowiedzialności osób trzecich, mówiących o tym, że osoba współpracująca
i będąca członkiem rodziny odpowiada za długi podatkowe w takim zakresie, w jakim czerpała korzyści.
Niebezpieczeństwo z tym związane można jednak zmniejszyć lub w ogóle wyeliminować.

 

Firma rodzinna formalnie

Rozmaite zagrożenia, wiążące się z prowadzeniem biznesu, szczególnego zabarwienia nabierają w odniesieniu do firmy rodzinnej. Tutaj bowiem konsekwencje podejmowanego ryzyka  niejako z definicji wpisanego w określone przedsięwzięcie  rozlewają się także na członków rodziny. Zarówno te pozytywne, jak i negatywne. A pierwszą osobą, która zazwyczaj to odczuwa, jest mąż lub żona przedsiębiorcy. Czerpie korzyści kiedy w firmie jest hossa, ale też musi płacić długi firmy, kiedy przychodzi jej gorszy czas.

 

– Z punktu widzenia bezpieczeństwa majątku rodziny, forma, w jakiej prowadzone jest przedsiębiorstwo jest sprawą kluczową – uważa Aldona Leszczyńska-Mikulska, radca prawny i doradca podatkowy z kancelarii Wardyński i Wspólnicy.

 

 

Wpis do ewidencji działalności gospodarczej

Najwięcej firm w Polsce działa w oparciu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Zwykle wówczas właścicielem firmy jest jeden z małżonków, a drugi mu pomaga i najczęściej jest to pomoc niesformalizowana.

– Podstawową zaletą prowadzenia biznesu na podstawie wpisu do ewidencji jest jednokrotne opodatkowanie przedsiębiorcy – mówi Dariusz Bednarski z Grant Thronton. – Wpis do ewidencji ma jednak wiele wad. Najważniejsza to ta, że majątek osobisty i majątek firmowy są ze sobą złączone i nie można ich rozdzielić. Wpis do ewidencji absolutnie nie nadaje się do prowadzenia przedsiębiorstw większych oraz działalności, obarczonych jakimś ryzykiem.

 

 

Wpis do ewidencji, to forma najbardziej popularna i najczęściej stosowana, ale też najbardziej ryzykowna. Uważa się wręcz, że jest to najprostszy sposób, żeby przy okazji sytuacji kryzysowych w biznesie, postawić na szali cały swój majątek. Przy prowadzeniu działalności na podstawie wpisu do ewidencji, nie ma bowiem możliwości rozdzielenia prywatnego majątku rodziny bądź poszczególnych jej członków i majątku firmy.

 

Spółka

Małżonkowie mogą prowadzić swoją działalność gospodarczą w oparciu o przepisy kodeksu spółek handlowych,
będąc wspólnikami spółek osobowych lub spółek kapitałowych.

Dla firm mniejszych najlepszym rozwiązaniem wydaje się zawiązanie spółki cywilnej. Zakłada się ją bardzo szybko, jest prosta w prowadzeniu i tania w utrzymaniu. Jeśli natomiast biznes prowadzony jest z rozmachem, wtedy należałoby rozważyć możliwość przekształcenia się w twór nieco bardziej wyrafinowany prawnie, np. spółkę akcyjną, spółkę komandytowo-akcyjną lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością powiązaną ze spółką komandytową. Małżonkowie mogą bowiem prowadzić swoją działalność biznesową w oparciu o przepisy kodeksu spółek handlowych, będąc wspólnikami spółek osobowych lub spółek kapitałowych.

Niewielu jednak przedsiębiorców, w momencie tworzenia firmy, decyduje się na prowadzenie jej w innej formie, niż wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Problemem dla większości są tu koszty oraz konieczność prowadzenia nieco bardziej skomplikowanej księgowości i wreszcie – w przypadku spółek kapitałowych – podwójne opodatkowanie. Nie dostrzegają wszak korzyści spółek kapitałowych takich, jak wyłączenie odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki oraz jasne zasady dziedziczenia udziałów, co pozwala w większym stopniu zagwarantować ciągłość funkcjonowania firmy na wypadek śmierci nawet jednego wspólnika.

Warto pamiętać, że jeśli członkami zarządu spółki kapitałowej są oboje małżonkowie lub jeden z nich, a między małżonkami istnieje wspólność ustawowa małżeńska, majątek wspólny małżonków również może być zagrożony w momencie wystąpienia problemów finansowych grożących upadłością spółki.

Firmy rodzinne działają w Polsce w tych samych warunkach prawnych, jak wszystkie inne przedsiębiorstwa.
Prawo w żaden sposób nie preferuje ich rodzinności. Gdyby tak było, oznaczałoby to, że jakaś inna grupa jest dyskryminowana. Skoro wszyscy są równi wobec prawa, muszą też podlegać tym samym regułom.

Większość firm rodzinnych w Polsce (ok. 1, 5 mln) funkcjonuje jako przedsięwzięcie jednoosobowe
na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.
Jest to więc ulubiona forma prowadzenia działalności, ponieważ pod wieloma względami jest ona najprostsza.
Jednocześnie wydaje się ona jednak najmniej dostosowana do specyfiki firm rodzinnych,
ponieważ – z wielu powodów – najbardziej ryzykowna. 

Całkowicie też wyklucza możliwość zarówno sukcesji, jak i dziedziczenia.

Tekst, zdjęcia: Alicja Wejner